Pháp luật Việt Nam không cấm bạn dùng một nhãn hiệu trong lúc đơn còn chờ cấp bằng; điều bạn chưa có là quyền độc quyền đối với nhãn đó. Vì vậy, dùng nhãn khi đơn đang chờ là việc bình thường và thường nên làm, miễn là bạn hiểu hai rủi ro: nhãn của mình có thể đụng quyền của người đã có văn bằng hoặc đơn nộp trước, và việc đầu tư lớn vào một nhãn chưa chắc được cấp có thể phải làm lại.
Bài này đi qua những gì bạn được làm, những gì nên tránh và cách dùng nhãn sao cho có lợi cho chính đơn của mình. Câu hỏi "có ngăn được người khác dùng tên giống mình trong lúc chờ không" được bàn riêng ở một bài khác trong cùng chuyên mục.
Đơn đang chờ cho bạn cái gì, chưa cho cái gì
Với nhãn hiệu thông thường, quyền sở hữu công nghiệp ở Việt Nam được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của Cục Sở hữu trí tuệ. Đơn đang chờ là một yêu cầu cấp quyền, chưa phải là quyền. Ngoại lệ lớn là nhãn hiệu nổi tiếng, được bảo hộ trên cơ sở sử dụng mà không cần đăng ký, nhưng đó là trường hợp hiếm và phải chứng minh.
Cái đơn đang chờ cho bạn là ngày nộp đơn. Việt Nam theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: khi có nhiều đơn cho các nhãn trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn, dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự, thì về nguyên tắc đơn có ngày nộp hoặc ngày ưu tiên sớm hơn được xem xét trước, nếu đáp ứng điều kiện. Đơn của bạn vì vậy là một chỗ đứng trong hàng, có thể chặn các đơn tương tự nộp sau.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: nhiều người nghe nói đến "quyền sử dụng trước" và nghĩ rằng dùng nhãn sớm hơn người khác thì được tiếp tục dùng dù người kia có văn bằng. Ở Việt Nam, quyền của người sử dụng trước được quy định cho sáng chế và kiểu dáng công nghiệp, không áp dụng cho nhãn hiệu. Đối với nhãn hiệu, thứ bạn có trong tay là ngày nộp đơn, không phải ngày bắt đầu dùng.
Những gì bạn được làm trong lúc chờ
Gắn nhãn lên sản phẩm, bao bì, biển hiệu, trang bán hàng. Không có quy định buộc phải đợi văn bằng mới được dùng nhãn. Hàng hoá vẫn phải tuân thủ các quy định khác như ghi nhãn hàng hoá, chất lượng, an toàn thực phẩm nếu thuộc ngành đó.
Quảng cáo, giới thiệu nhãn. Bạn được quảng bá nhãn, miễn là không nói sai về tình trạng pháp lý, chẳng hạn không tuyên bố nhãn đã được bảo hộ độc quyền.
Ghi chú trung thực rằng nhãn đã nộp đơn. Một dòng như "nhãn hiệu đã nộp đơn đăng ký" là trung thực. Cách viết cụ thể và những từ nên tránh có bài riêng trong chuyên mục.
Ký hợp đồng có nhắc tới nhãn. Bạn có thể ký hợp đồng phân phối, gia công, hợp tác có liên quan tới nhãn, nhưng nên nói rõ trong hợp đồng rằng nhãn đang ở giai đoạn đơn, chưa có văn bằng, và dự liệu điều gì xảy ra nếu đơn bị từ chối.
Chuyển nhượng quyền nộp đơn. Đơn đang chờ có thể chuyển cho người khác theo thủ tục ghi nhận thay đổi người nộp đơn. Đây là việc khác với chuyển nhượng văn bằng và có thủ tục riêng.
Hai rủi ro chính và cách giảm
Dùng nhãn khi đơn còn chờ không có rủi ro pháp lý từ phía chính đơn của bạn; rủi ro đến từ những quyền khác đang tồn tại và từ khả năng đơn không được cấp.
| Rủi ro | Xảy ra khi nào | Cách giảm |
|---|---|---|
| Đụng quyền của người đã có văn bằng | Có nhãn trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn đã được bảo hộ cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự | Tra cứu kỹ trước khi nộp; nếu chưa tra, tra lại ngay dù đã nộp |
| Đụng đơn nộp trước của người khác | Có đơn nộp trước đang chờ, nếu được cấp sẽ thành quyền của họ | Tra cả đơn đang chờ, không chỉ văn bằng; theo dõi kết quả đơn đó |
| Đơn của bạn bị từ chối | Nhãn thiếu khả năng phân biệt, mô tả hàng hoá, hoặc vướng đối chứng | Đầu tư bao bì theo lô vừa phải, có phương án dự phòng |
| Đơn bị từ chối một phần | Một số hàng hoá, dịch vụ trong danh mục bị từ chối | Biết sản phẩm nào là trọng tâm để ưu tiên bảo vệ khi trả lời |
Tra cứu trước khi nộp đơn là việc của giai đoạn trước; nếu bạn đã bỏ qua, cách làm có ở TraCuuThuongHieu.com. Điều đáng nói ở đây là: đơn đang chờ không che chắn bạn khỏi một quyền có trước. Nếu có người đã được bảo hộ nhãn tương tự từ trước, việc bạn có đơn không làm cho việc sử dụng của bạn trở nên hợp pháp.
Dùng nhãn sao cho có lợi cho chính đơn của mình
Cách bạn dùng nhãn trong lúc chờ có ảnh hưởng tới đơn và tới văn bằng sau này. Mấy nguyên tắc nên giữ:
- Dùng đúng mẫu đã nộp. Nếu nhãn thực tế khác mẫu trong đơn, ví dụ đổi màu, đổi bố cục, thêm chữ, thì văn bằng sau này bảo hộ mẫu trong đơn, không phải mẫu bạn đang dùng.
- Dùng cho đúng hàng hoá, dịch vụ đã khai. Sản phẩm mới ngoài danh mục không được đơn hiện tại che, kể cả sau khi có văn bằng.
- Lưu bằng chứng sử dụng có ngày tháng. Hoá đơn bán hàng, hình ảnh bao bì theo từng đợt in, trang bán hàng có ngày đăng. Những thứ này có thể cần khi chứng minh khả năng phân biệt, khi bảo vệ văn bằng trước yêu cầu chấm dứt do không sử dụng về sau, hoặc khi tranh chấp.
- Dùng nhất quán một tên. Mỗi kênh một biến thể làm yếu nhận diện và khiến việc chứng minh sử dụng khó hơn.
- Không dùng ký hiệu ® khi chưa có văn bằng. Ký hiệu này hàm ý nhãn đã được đăng ký; dùng sai có thể bị coi là chỉ dẫn sai về tình trạng bảo hộ.
Dùng nhãn trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội khi đơn còn chờ
Bán hàng trên mạng là nơi nhãn của bạn hiện ra nhiều nhất, và cũng là nơi dễ phát sinh va chạm nhất. Đặt tên gian hàng, tên trang, tên tài khoản bằng nhãn đang chờ là việc bình thường, nhưng nên dùng một cách thống nhất với mẫu đã nộp để mọi trang đều góp vào bằng chứng sử dụng cho cùng một nhãn.
Nhiều sàn có chương trình bảo vệ thương hiệu riêng, với điều kiện tham gia khác nhau tuỳ sàn và tuỳ thời điểm; có nơi chấp nhận đơn đang chờ, có nơi đòi văn bằng. Bạn đọc điều kiện hiện hành của sàn mình bán, đừng mặc định rằng đơn đang chờ đủ để gỡ gian hàng của người khác.
Ngược lại, nếu bạn nhận được thông báo từ sàn rằng gian hàng của mình bị khiếu nại vi phạm nhãn hiệu, đừng vội trả lời bằng số đơn của mình. Đơn đang chờ không phải là quyền; điều cần xem là bên khiếu nại đang có văn bằng hay chỉ có đơn, ngày nộp của họ so với ngày nộp của bạn, và hàng hoá hai bên có trùng hay tương tự không. Trường hợp này nên có người làm nghề đọc hồ sơ trước khi phản hồi.
Đầu tư bao nhiêu vào một nhãn chưa có bằng
Câu hỏi thực tế nhất của hộ kinh doanh là có nên in một lô bao bì lớn, làm biển hiệu cố định, đặt khuôn in nổi tên nhãn khi đơn còn chờ hay không. Không có câu trả lời chung, nhưng có một cách nghĩ: số tiền bạn sẵn sàng mất nếu phải đổi tên là bao nhiêu.
Nếu tra cứu trước khi nộp cho thấy không có nhãn nào gần, nhãn có tính phân biệt rõ, thì rủi ro phải đổi tên thấp hơn và bạn có thể mạnh dạn hơn. Nếu tra cứu cho thấy có vài nhãn gần, hoặc tên của bạn mang tính mô tả sản phẩm, thì nên in theo lô nhỏ, ưu tiên những hạng mục dễ thay như tem dán, và để những khoản lớn như khuôn đúc, biển hiệu đặt làm riêng tới khi có kết quả thẩm định nội dung.
Với chuỗi cửa hàng hoặc kế hoạch nhượng quyền, nhiều người chọn chờ ít nhất đến khi có thông báo dự định cấp mới mở rộng mạnh. Đó không phải quy định, chỉ là cách giảm rủi ro.
Ví dụ giả định: một tiệm cà phê rang xay ở Huế
Ví dụ giả định: chị Mai mở tiệm rang xay cà phê nhỏ ở Huế, nộp đơn nhãn hiệu cho tên tiệm, nhóm cà phê và dịch vụ quán. Trong lúc chờ, chị bán hàng bình thường, dán tem có tên nhãn đúng mẫu đã nộp, kèm dòng ghi chú nhãn đã nộp đơn đăng ký, và lưu ảnh bao bì cùng hoá đơn theo từng tháng.
Một năm sau, chị định đặt khuôn in nổi lên hũ thuỷ tinh. Trước khi đặt, chị tra lại cơ sở dữ liệu và thấy một đơn nhãn tương tự, nộp trước chị vài tháng, cùng nhóm cà phê, đang chờ. Chị quyết định hoãn khuôn, tiếp tục dùng tem dán và theo dõi đơn kia. Nếu đơn kia được cấp, chị còn kịp đổi mà không mất khoản đầu tư lớn; nếu đơn kia bị từ chối hoặc bị coi như rút bỏ, chị đặt khuôn sau.
Điều chị Mai làm đúng không phải là đoán được kết quả, mà là đặt mức đầu tư tương ứng với mức chắc chắn của nhãn ở từng thời điểm.
Chị cũng làm thêm một việc nhỏ mà nhiều người bỏ qua: ghi vào sổ theo dõi ngày phát hiện đơn kia, số đơn của họ và trạng thái lúc tra. Nếu sau này hai bên có va chạm, ghi chép đó giúp người làm nghề dựng lại thứ tự sự việc nhanh hơn, và giúp chị không phải nhớ lại từ trí nhớ. Mỗi quý chị tra lại đơn kia một lần, mất chưa đến mười phút.
Câu hỏi thường gặp
Đơn nhãn hiệu chưa có bằng thì có được dùng nhãn trên sản phẩm không?
Được. Pháp luật không buộc phải đợi văn bằng mới được dùng nhãn. Điều bạn chưa có là quyền độc quyền, và bạn vẫn phải tránh đụng nhãn đã được bảo hộ hoặc đơn nộp trước của người khác.
Dùng nhãn trước người khác nhiều năm thì có được ưu tiên không?
Với nhãn hiệu thông thường ở Việt Nam, ưu tiên xét theo ngày nộp đơn chứ không theo ngày bắt đầu dùng. Quyền của người sử dụng trước chỉ áp cho sáng chế và kiểu dáng công nghiệp, không áp cho nhãn hiệu. Trường hợp nhãn nổi tiếng là ngoại lệ hiếm.
Có được ghi ký hiệu ® khi đơn đang chờ không?
Không nên. Ký hiệu này hàm ý nhãn đã được đăng ký bảo hộ, dùng khi chưa có văn bằng có thể bị coi là chỉ dẫn sai về tình trạng bảo hộ. Ghi "đã nộp đơn đăng ký" là cách trung thực hơn.
Dùng nhãn hơi khác mẫu trong đơn có sao không?
Văn bằng bảo hộ đúng mẫu trong đơn. Nếu nhãn thực tế khác đáng kể, phần khác đó không được văn bằng che, và việc chứng minh sử dụng về sau có thể gặp khó. Nên dùng đúng mẫu đã nộp.
Nếu đơn bị từ chối thì những gì đã dùng có bị phạt không?
Việc bị từ chối tự nó không làm việc dùng nhãn trước đó thành vi phạm. Vấn đề chỉ phát sinh nếu nhãn của bạn đụng quyền đã được bảo hộ của người khác; khi đó cần xem xét cụ thể và nên hỏi người làm nghề.
Có nên đợi văn bằng rồi mới bán hàng không?
Thường không cần và cũng không thực tế, vì thời gian chờ có thể dài. Cách hợp lý là bán hàng, dùng đúng mẫu, lưu bằng chứng sử dụng và giữ mức đầu tư vào bao bì cố định tương xứng với độ chắc chắn của nhãn.