Khi bị cáo buộc dùng nhãn hiệu của người khác, việc đầu tiên nên làm là tra chính văn bằng mà bên cáo buộc dựa vào: văn bằng đó có thật không, còn hiệu lực vào ngày bạn bị cáo buộc không, đứng tên ai, và danh mục có phủ sản phẩm bạn đang bán không. Bốn câu hỏi này trả lời được bằng cơ sở dữ liệu công khai và quyết định phần lớn cách bạn phản hồi sau đó.
Cáo buộc có thể đến qua một văn bản yêu cầu ngừng sử dụng, qua thông báo của sàn thương mại điện tử rằng gian hàng bị khiếu nại, hay qua lời nhắn của một người tự xưng là đại diện chủ nhãn. Bài này chỉ bàn phần tra cứu tình trạng văn bằng. Việc soạn thư trả lời, thương lượng hay giải quyết tranh chấp là bước sau, và khi rủi ro lớn thì nên có luật sư đi cùng.
Vì sao tra văn bằng trước khi làm bất cứ điều gì
Quyền đối với nhãn hiệu theo cơ chế đăng ký ở Việt Nam phát sinh từ văn bằng bảo hộ do Cục Sở hữu trí tuệ cấp. Một cáo buộc xâm phạm chỉ đứng vững khi phía sau có một quyền đang tồn tại, thuộc về đúng người đang cáo buộc, và phạm vi quyền đó chạm tới việc bạn đang làm. Nếu một trong ba điều này lung lay, cáo buộc yếu đi đáng kể.
Ngược lại, nếu văn bằng còn hiệu lực, đúng chủ, phủ đúng sản phẩm, bạn cần nhìn nhận nghiêm túc rằng mình có thể đang gặp vấn đề thật, và cân nhắc phương án đổi tên, thương lượng hay xin li-xăng thay vì phản bác cho bằng được. Tra cứu không nhằm tìm kẽ hở để cãi, mà để biết mình đang đứng ở đâu.
Người nhận cáo buộc hay mắc hai phản ứng trái ngược: hoảng sợ gỡ hết sản phẩm ngay trong ngày, hoặc phớt lờ vì nghĩ bên kia doạ. Cả hai đều có thể gây thiệt hại. Vài chục phút tra hồ sơ cho bạn căn cứ để chọn phản ứng vừa phải, và cho người tư vấn của bạn, nếu có, một bức tranh rõ ngay từ đầu.
Các bước tra văn bằng mà bên cáo buộc đưa ra
Hãy làm theo thứ tự dưới đây và ghi lại kết quả từng bước kèm ngày tra.
- Lấy cho được số văn bằng hoặc số đơn. Một cáo buộc nghiêm túc thường nêu số văn bằng. Nếu không có, bạn có quyền đề nghị bên kia cung cấp; một bên không chịu nêu số văn bằng là tín hiệu đáng chú ý.
- Tra số đó trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục. Xác nhận văn bằng có tồn tại, mẫu nhãn trên hồ sơ có đúng là mẫu bên kia mô tả.
- Đọc tình trạng hiệu lực và mốc hết hạn. Văn bằng nhãn hiệu có hiệu lực mười năm tính từ ngày nộp đơn và gia hạn được nhiều lần; kiểm xem đã có ghi nhận gia hạn cho kỳ hiện tại chưa.
- Đối chiếu chủ văn bằng với bên đang cáo buộc. Nếu khác tên, xem có ghi nhận chuyển nhượng hay hợp đồng li-xăng nào, hoặc bên kia có giấy uỷ quyền của chủ văn bằng không.
- Đọc danh mục hàng hoá, dịch vụ hiện tại, kể cả các ghi nhận thu hẹp ở phần dưới hồ sơ, rồi đặt sản phẩm của bạn bên cạnh.
- Xem có yêu cầu chấm dứt, huỷ bỏ nào được ghi nhận hoặc quyết định nào liên quan tới văn bằng.
- Lưu bản chụp hồ sơ có ngày giờ và một trang ghi chú tóm tắt bốn câu trả lời chính.
Đọc kết quả: tình huống và hướng xử lý
Bảng dưới gom những kết quả tra hay gặp. Cột cuối chỉ là hướng nghĩ ban đầu, không thay cho ý kiến của người làm nghề khi tranh chấp nghiêm trọng.
| Kết quả tra | Ý nghĩa | Hướng nghĩ ban đầu |
|---|---|---|
| Văn bằng còn hiệu lực, đúng chủ, danh mục phủ đúng sản phẩm của bạn | Cáo buộc có nền tảng | Cân nhắc nghiêm túc việc ngừng dùng, đổi tên hoặc thương lượng; tìm tư vấn sớm |
| Chỉ có đơn đang chờ, chưa cấp văn bằng | Quyền theo cơ chế đăng ký chưa phát sinh | Ghi nhận, theo dõi đơn đó; vẫn nên chuẩn bị vì đơn có thể được cấp |
| Văn bằng đã hết hạn, chưa thấy gia hạn | Có thể đã hết hiệu lực, hoặc đang trong khoảng nộp muộn | Tra lại sau, hỏi bên kia bằng chứng gia hạn |
| Văn bằng bị chấm dứt hoặc huỷ bỏ | Quyền đã dừng hoặc coi như chưa từng có | Lưu quyết định làm căn cứ khi trả lời |
| Chủ văn bằng khác bên cáo buộc, không có giấy tờ kèm theo | Chưa rõ tư cách bên cáo buộc | Đề nghị bên kia chứng minh quyền hoặc uỷ quyền |
| Danh mục không có sản phẩm của bạn | Cần xét hàng hoá có tương tự không | Không vội kết luận an toàn; xin ý kiến chuyên môn nếu sản phẩm gần nhau |
Dòng cuối là chỗ người tự tra dễ vội vàng nhất. Danh mục không ghi đúng sản phẩm của bạn chưa có nghĩa là bạn ngoài vùng nguy hiểm, vì phạm vi bảo hộ còn bao gồm việc dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá tương tự khi có khả năng gây nhầm lẫn.
Những trường hợp văn bằng không phải câu trả lời duy nhất
Nhãn hiệu nổi tiếng. Pháp luật bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng dựa trên thực tế sử dụng, không phụ thuộc thủ tục đăng ký, và phạm vi có thể rộng sang cả hàng hoá không tương tự. Nếu bên cáo buộc viện dẫn nhãn nổi tiếng, việc không tìm thấy văn bằng phù hợp không có nghĩa là cáo buộc vô căn cứ.
Các quyền khác ngoài nhãn hiệu. Một hình vẽ trên bao bì có thể được bảo vệ bằng quyền tác giả, một kiểu dáng chai lọ có thể có bằng kiểu dáng công nghiệp, còn cách trình bày bao bì gây nhầm lẫn có thể bị xem xét dưới góc cạnh tranh không lành mạnh. Bên cáo buộc có thể dựa vào nhiều căn cứ cùng lúc.
Tên thương mại và chỉ dẫn địa lý. Tên doanh nghiệp được sử dụng lâu dài, hay một chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ, là những đối tượng khác có cơ chế riêng. Khi thư cáo buộc không nhắc văn bằng nhãn hiệu mà nói chung chung về "thương hiệu", hãy hỏi rõ họ đang dựa vào quyền nào.
Việc bạn đã dùng tên từ trước. Nếu bạn dùng tên từ trước ngày nộp đơn của bên kia, đó là dữ kiện quan trọng cần đưa cho người tư vấn. Nó có thể liên quan tới căn cứ phản đối hay yêu cầu huỷ bỏ tuỳ tình huống, nhưng không mặc nhiên cho bạn quyền dùng tiếp.
Cáo buộc đến qua sàn thương mại điện tử
Nhiều người bán nhỏ lần đầu biết tới chuyện nhãn hiệu khi sàn báo sản phẩm bị gỡ hoặc gian hàng bị hạn chế vì có khiếu nại sở hữu trí tuệ. Thông báo của sàn thường nêu tên nhãn và đôi khi kèm số văn bằng. Hãy xin sàn cho biết số văn bằng hoặc tài liệu mà bên khiếu nại đã nộp nếu quy trình của sàn cho phép.
Khi có số văn bằng, áp dụng đúng các bước tra như trên. Nhiều sàn có quy trình phản hồi khiếu nại, cho người bán gửi giải trình kèm tài liệu trong một thời hạn nhất định. Thời hạn và cách thức thay đổi theo từng sàn, nên đọc kỹ thông báo và quy chế hiện hành của sàn đó. Bản tóm tắt kết quả tra, kèm bằng chứng nguồn gốc hàng như hoá đơn nhập từ nhà phân phối chính thức, thường là phần cốt lõi của một giải trình tử tế.
Nếu bạn bán hàng chính hãng nhập qua kênh hợp pháp, câu chuyện khác với trường hợp bạn tự đặt tên trùng với nhãn của người khác. Cả hai đều cần tra văn bằng, nhưng tài liệu đi kèm và hướng giải trình rất khác nhau. Đừng dùng một mẫu giải trình chung cho mọi tình huống.
Đặt mốc thời gian của bạn cạnh mốc của văn bằng
Sau khi tra, hãy dựng một dòng thời gian đơn giản trên một trang giấy. Phía trên ghi các mốc của văn bằng bên kia: ngày nộp đơn, ngày ưu tiên nếu có, ngày cấp, các lần gia hạn, các lần thu hẹp danh mục hay đổi chủ. Phía dưới ghi các mốc của bạn: ngày bắt đầu dùng tên, ngày in lô bao bì đầu tiên, ngày mở gian hàng, ngày nộp đơn của chính bạn nếu có.
Đặt hai hàng cạnh nhau, nhiều câu hỏi tự hiện ra. Bạn bắt đầu dùng tên trước hay sau ngày nộp đơn của họ? Việc bị cáo buộc xảy ra khi văn bằng còn hiệu lực hay trong khoảng văn bằng đã hết hạn chưa gia hạn? Sản phẩm bị cáo buộc ra đời trước hay sau khi danh mục của họ bị thu hẹp? Những câu trả lời này không tự quyết định ai đúng ai sai, nhưng là thứ đầu tiên người tư vấn sẽ hỏi.
Mỗi mốc của bạn nên có bằng chứng đi kèm: hoá đơn, hợp đồng in ấn, ảnh sản phẩm có ngày, đơn hàng đầu tiên trên sàn. Ví dụ giả định: một xưởng may ở Thành phố Hồ Chí Minh dùng một tên chữ cho áo sơ mi từ nhiều năm trước, nhưng hoá đơn cũ đã thất lạc; khi bị cáo buộc, xưởng chỉ còn lời kể. Ghi chép đều đặn từ sớm luôn rẻ hơn đi tìm lại bằng chứng lúc đã có chuyện.
Khi nào nên nhờ luật sư ngay
Tra văn bằng là việc ai cũng làm được. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy bạn không nên tự xử lý phần tiếp theo:
- Văn bằng của bên cáo buộc còn hiệu lực, đúng chủ và danh mục phủ đúng sản phẩm chính của bạn.
- Bên kia yêu cầu bồi thường một khoản tiền, hoặc nêu ý định khởi kiện hay đề nghị cơ quan chức năng xử lý.
- Sản phẩm mang tên đang chiếm phần lớn doanh thu, hoặc bạn đã đầu tư lớn vào bao bì, biển hiệu, quảng cáo.
- Có hàng hoá đang bị giữ, bị kiểm tra, hoặc gian hàng chính bị khoá.
- Bên cáo buộc viện dẫn nhãn hiệu nổi tiếng, quyền tác giả hay cạnh tranh không lành mạnh, không chỉ một văn bằng.
- Bạn cũng có đơn hoặc văn bằng cho tên tương tự và hai bên đang đứng trên hai quyền chồng nhau.
Khi gặp người tư vấn, mang theo văn bản cáo buộc, kết quả tra có ngày giờ, bằng chứng về thời điểm bạn bắt đầu dùng tên, hoá đơn và mẫu bao bì. Một hồ sơ gọn giúp buổi tư vấn đi thẳng vào vấn đề. Trong lúc chờ, đừng tự ý đăng tải văn bản cáo buộc lên mạng xã hội hay bình luận về bên kia, vì điều đó có thể làm tình hình phức tạp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bên cáo buộc chỉ mới nộp đơn, chưa có văn bằng thì họ có quyền yêu cầu bạn ngừng không?
Theo cơ chế đăng ký, quyền đối với nhãn hiệu phát sinh khi văn bằng được cấp, nên đơn đang chờ chưa đủ làm căn cứ xử lý xâm phạm. Tuy vậy đơn có thể được cấp sau này, và tình huống nhãn hiệu nổi tiếng là ngoại lệ, nên đừng coi nhẹ.
Thư cáo buộc không ghi số văn bằng thì làm sao tra?
Bạn có thể tra theo tên nhãn và tên bên cáo buộc trên cơ sở dữ liệu, nhưng cách chắc chắn hơn là đề nghị bên kia nêu rõ số văn bằng. Một cáo buộc nghiêm túc không có lý do để giấu thông tin này.
Văn bằng của bên kia hết hạn đúng tháng này thì sao?
Sau mốc hết hạn có một khoảng thời gian chủ văn bằng vẫn có thể nộp gia hạn muộn theo quy định hiện hành. Hãy tra lại sau một thời gian và đề nghị bên kia xuất trình bằng chứng đã nộp gia hạn nếu họ khẳng định văn bằng vẫn còn.
Người gửi cáo buộc tự xưng đại diện chủ nhãn thì cần kiểm gì?
Đề nghị họ xuất trình văn bản uỷ quyền của chủ văn bằng hoặc hợp đồng li-xăng có điều khoản cho phép xử lý xâm phạm. Đối chiếu tên chủ văn bằng trên hồ sơ với giấy uỷ quyền trước khi trao đổi sâu.
Danh mục không có sản phẩm của bạn thì có chắc an toàn không?
Chưa chắc. Phạm vi bảo hộ còn gồm việc dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá tương tự gây nhầm lẫn, và nhãn nổi tiếng được bảo hộ rộng hơn. Nếu sản phẩm gần nhau, nên xin ý kiến chuyên môn.
Có nên gỡ hết sản phẩm ngay khi nhận cáo buộc?
Không cần hoảng loạn, nhưng cũng không nên phớt lờ. Tra văn bằng trước, đánh giá mức độ, rồi quyết định. Nếu văn bằng vững và sản phẩm trùng rõ, tạm ngừng có kiểm soát trong lúc xin tư vấn có thể là lựa chọn thận trọng.