Khi đơn nhãn hiệu còn chờ, bạn chưa có quyền độc quyền để yêu cầu xử lý người khác dùng tên giống mình như một hành vi xâm phạm quyền nhãn hiệu; điều đơn làm được là giữ chỗ theo ngày nộp, để các đơn tương tự nộp sau có thể bị từ chối nếu đơn của bạn được cấp. Ngoài ra, tuỳ tình huống, bạn còn một số công cụ khác như quyền đối với tên thương mại, quyền tác giả đối với hình logo, hoặc các quy định chống cạnh tranh không lành mạnh.
Bài này giải thích ranh giới đó cho chủ đơn tự nộp: đơn đang chờ cho bạn gì, không cho gì, khi nào thì các công cụ khác có ích, và điều gì thay đổi khi văn bằng được cấp. Đây là thông tin pháp lý phổ thông theo nguyên tắc chung; tình huống cụ thể, nhất là khi đã có va chạm, cần người làm nghề đọc hồ sơ.
Quyền nhãn hiệu sinh ra từ đâu
Ở Việt Nam, quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu thông thường được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ. Trước thời điểm đó, bạn là người nộp đơn, không phải chủ sở hữu nhãn hiệu theo nghĩa pháp lý. Đây là điểm khác với quyền tác giả, vốn phát sinh khi tác phẩm được tạo ra mà không cần đăng ký.
Hệ quả trực tiếp: các biện pháp dành cho chủ sở hữu nhãn hiệu, như yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm, khởi kiện xâm phạm quyền nhãn hiệu, đề nghị kiểm soát hàng hoá xuất nhập khẩu mang nhãn xâm phạm, đều cần có văn bằng làm căn cứ. Một đơn đang chờ, dù đã công bố và dù bạn tin chắc nó sẽ được cấp, chưa phải căn cứ đó.
Cũng cần nói rõ một điều để tránh hiểu nhầm phổ biến: ở Việt Nam không có cơ chế "quyền của người sử dụng trước" đối với nhãn hiệu. Quy định về quyền sử dụng trước chỉ áp cho sáng chế và kiểu dáng công nghiệp. Vì vậy, nếu bên kia đã dùng tên đó trước bạn, việc họ dùng trước không tự cho họ quyền đứng ngoài văn bằng của bạn sau này; ngược lại, nếu bạn dùng trước họ mà họ nộp đơn trước, bạn cũng không có quyền đó để viện dẫn.
Những gì đơn đang chờ làm được
Giữ thứ tự theo ngày nộp. Theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, khi có nhiều đơn cho nhãn trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn, dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự, đơn có ngày nộp hoặc ngày ưu tiên sớm hơn được xem xét trước. Đơn nộp sau của người khác có thể bị từ chối dựa trên đơn của bạn nếu đơn của bạn được cấp.
Trở thành đối chứng trong thẩm định. Khi Cục thẩm định đơn của người khác, đơn nộp trước của bạn là một trong những thứ được đem ra so sánh. Bạn không phải làm gì thêm để điều đó xảy ra.
Cho bạn tư cách theo dõi và lên tiếng với đơn của người khác. Khi thấy đơn tương tự của người khác được công bố, bạn có thể gửi ý kiến người thứ ba về việc cấp hoặc không cấp văn bằng, trong khoảng thời gian luật cho phép. Cách theo dõi và lựa chọn thời điểm có ở chuyên mục theo dõi đơn của người khác.
Là một dữ kiện trong đàm phán. Một đơn có ngày nộp sớm là thông tin thực tế mà bên kia phải tính tới khi cân nhắc có tiếp tục dùng tên hay không. Đơn không phải lời đe doạ, nhưng là sự thật mà hai bên đều có thể tra.
Các công cụ ngoài nhãn hiệu có thể còn dùng được
Khi đơn chưa thành văn bằng, những quyền khác có thể giúp bạn trong một số tình huống. Mỗi công cụ có điều kiện riêng và không thay được văn bằng nhãn hiệu.
| Công cụ | Áp dụng khi nào | Giới hạn |
|---|---|---|
| Quyền đối với tên thương mại | Bên kia dùng tên trùng hoặc gây nhầm lẫn với tên doanh nghiệp, tên cơ sở bạn đang dùng thật trong kinh doanh | Phải chứng minh sử dụng thực tế, trong lĩnh vực và khu vực kinh doanh liên quan |
| Quyền tác giả đối với hình logo | Bên kia sao chép phần hình vẽ của logo do bạn hoặc người bạn thuê sáng tạo | Chỉ bảo vệ phần hình là tác phẩm, không bảo vệ tên chữ; cần chứng minh nguồn gốc sáng tạo |
| Quy định chống cạnh tranh không lành mạnh | Bên kia dùng chỉ dẫn gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, nguồn gốc hàng hoá | Cần chứng cứ về gây nhầm lẫn thực tế; đường xử lý và cơ quan cần đối chiếu quy định hiện hành |
| Nhãn hiệu nổi tiếng | Nhãn đã được biết đến rộng rãi trong công chúng Việt Nam | Rất hiếm với doanh nghiệp nhỏ; gánh nặng chứng minh lớn |
Trong thực tế, chủ đơn nhỏ hay dựa vào hai công cụ đầu: tên thương mại khi tên nhãn cũng là tên cơ sở, và quyền tác giả khi bên kia chép nguyên phần hình. Cả hai đều đòi hỏi bạn lưu được bằng chứng về thời điểm và cách mình sử dụng, sáng tạo.
Điều gì thay đổi khi văn bằng được cấp
Từ khi có văn bằng, bạn là chủ sở hữu nhãn hiệu và có thể dùng các biện pháp dành cho chủ sở hữu đối với hành vi sử dụng nhãn trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự. Văn bằng có hiệu lực từ ngày cấp và kéo dài mười năm tính từ ngày nộp đơn, có thể gia hạn.
Câu hỏi hay gặp là: người khác đã dùng tên giống trong suốt thời gian đơn chờ thì sau khi có văn bằng có xử lý được phần thời gian đó không. Theo nguyên tắc chung, hành vi xâm phạm quyền nhãn hiệu được xem xét đối với việc sử dụng khi quyền đã tồn tại; việc dùng trước ngày cấp văn bằng khó được coi là xâm phạm quyền nhãn hiệu. Điều bạn làm được là yêu cầu họ chấm dứt việc sử dụng tiếp diễn sau khi bạn có văn bằng. Cách đánh giá cụ thể, nhất là về bồi thường, cần người làm nghề xem xét.
Vì vậy, nếu bạn đang bị người khác dùng tên giống trong lúc đơn chờ, mục tiêu thực tế thường là: lưu đủ bằng chứng, theo dõi đơn của mình sát hơn, và chuẩn bị sẵn để hành động ngay khi văn bằng được cấp.
Khi bên kia cũng nộp đơn: ai đứng trước
Tình huống hay gặp hơn người ta tưởng: bên đang dùng tên giống bạn cũng đã nộp đơn, hoặc nộp ngay sau khi biết bạn có đơn. Lúc này câu hỏi không còn là "ai dùng trước" mà là "đơn nào có ngày nộp hoặc ngày ưu tiên sớm hơn", cùng với việc hai nhãn có thật sự tương tự gây nhầm lẫn và hàng hoá, dịch vụ hai bên có trùng hoặc tương tự hay không.
Nếu đơn của bạn nộp trước và đáp ứng điều kiện bảo hộ, đơn của bên kia nhiều khả năng bị từ chối dựa trên đơn của bạn. Nếu đơn của bên kia nộp trước, vị trí đảo ngược: đơn của bạn có thể bị treo chờ kết quả đơn kia, rồi bị từ chối nếu đơn kia được cấp. Trường hợp hai đơn nộp cùng ngày có cách xử lý riêng theo quy định.
Đơn nộp trước không phải lúc nào cũng thắng. Nếu có căn cứ cho thấy đơn kia được nộp thiếu trung thực, chẳng hạn người nộp biết rõ bạn đang dùng tên đó và nộp để chiếm, bạn có thể dùng ý kiến người thứ ba trong lúc đơn còn chờ, hoặc các thủ tục khác sau khi văn bằng được cấp. Đánh giá căn cứ này phức tạp và nên có người làm nghề.
Những việc không nên làm khi đơn còn chờ
Sốt ruột dễ dẫn tới những bước làm yếu vị trí của chính bạn:
- Gửi thư tuyên bố bên kia "xâm phạm nhãn hiệu độc quyền" của mình khi chưa có văn bằng. Lời tuyên bố sai về tình trạng pháp lý có thể bị dùng ngược lại bạn.
- Khiếu nại lên sàn thương mại điện tử bằng số đơn như thể đó là văn bằng. Nếu sàn chấp nhận nhầm rồi phát hiện sau, uy tín tài khoản của bạn bị ảnh hưởng.
- Đăng bài trên mạng xã hội gọi tên đối thủ là hàng nhái. Ngoài rủi ro pháp lý về danh dự, uy tín, bài đăng còn đẩy tranh chấp ra công khai khi bạn chưa có căn cứ.
- Đổi mẫu nhãn đang dùng để "khác hẳn" bên kia trong khi đơn đã nộp mẫu cũ. Văn bằng sau này bảo hộ mẫu cũ, còn mẫu bạn dùng thì không.
- Bỏ theo dõi đơn của mình vì mải lo chuyện bên kia. Lỡ một thông báo của Cục lúc này là mất luôn chỗ đứng theo ngày nộp.
Những bước nên làm theo trình tự khi phát hiện người khác dùng tên giống có bài riêng trong chuyên mục này.
Ví dụ giả định: hai quán bún cùng tên ở Hải Phòng
Ví dụ giả định: anh Quân nộp đơn nhãn hiệu cho tên quán bún của mình, dịch vụ ăn uống. Tám tháng sau, một quán ở phường khác treo biển cùng tên, kiểu chữ khác. Anh muốn quán kia gỡ biển ngay.
Đơn của anh đang chờ thẩm định nội dung, nên anh chưa có văn bằng để yêu cầu xử lý xâm phạm quyền nhãn hiệu. Tên quán cũng là tên hộ kinh doanh anh đã đăng ký và dùng thật nhiều năm, nên quyền đối với tên thương mại có thể là một hướng, nhưng phạm vi khu vực kinh doanh của một quán bún là điều phải chứng minh. Bên kia không chép phần hình logo nên quyền tác giả không giúp được.
Anh chọn cách: lưu ảnh biển hiệu bên kia có ngày chụp, tra cơ sở dữ liệu xem bên kia có nộp đơn không, theo dõi đơn của mình sát hơn, và chờ đến khi có kết quả thẩm định để quyết định bước tiếp theo cùng người làm nghề. Anh không gửi thư đe doạ, không đăng bài trên mạng. Khi văn bằng được cấp, anh có một tập bằng chứng có ngày tháng và một vị trí pháp lý rõ ràng hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Đơn nhãn hiệu đã công bố thì có được coi là đã có quyền chưa?
Chưa. Công bố đơn chỉ là một bước trong quá trình xử lý để công chúng biết và có thể gửi ý kiến. Quyền đối với nhãn hiệu thông thường được xác lập khi có quyết định cấp văn bằng bảo hộ.
Đơn nộp trước có tự động chặn đơn của người khác nộp sau không?
Đơn nộp trước được dùng làm đối chứng khi thẩm định đơn nộp sau cho nhãn trùng hoặc tương tự, hàng hoá dịch vụ trùng hoặc tương tự. Đơn sau có thể bị từ chối nếu đơn của bạn được cấp; kết quả cụ thể phụ thuộc vào thẩm định.
Sau khi có văn bằng có đòi được bồi thường cho thời gian đơn còn chờ không?
Theo nguyên tắc chung, khó coi việc dùng trước ngày cấp văn bằng là xâm phạm quyền nhãn hiệu. Việc đánh giá bồi thường phụ thuộc hồ sơ cụ thể và nên có luật sư xem xét.
Người khác dùng tên giống từ trước khi mình nộp đơn thì họ có quyền sử dụng trước không?
Không theo nghĩa pháp lý. Ở Việt Nam, quyền của người sử dụng trước chỉ áp cho sáng chế và kiểu dáng công nghiệp, không áp cho nhãn hiệu. Tình huống của họ có thể được xem xét qua các quy định khác như tên thương mại hoặc nộp đơn thiếu trung thực, tuỳ hồ sơ.
Logo của mình bị chép nguyên phần hình thì có làm gì được khi đơn còn chờ không?
Phần hình của logo có thể được bảo hộ quyền tác giả nếu là sáng tạo của bạn hoặc của người bạn thuê và quyền đã được chuyển cho bạn. Quyền tác giả phát sinh khi tác phẩm được tạo ra, nên có thể là một hướng; bạn cần chứng minh nguồn gốc sáng tạo.
Có nên gửi thư cho bên dùng tên giống ngay khi đơn còn chờ không?
Có thể gửi một thư mang tính thông báo, trung thực về tình trạng đơn, nếu bạn hiểu rõ rủi ro. Tránh tuyên bố họ xâm phạm quyền độc quyền khi bạn chưa có văn bằng; nên nhờ người làm nghề đọc lại trước khi gửi.